Accessibility overlays: waarom ze niet werken

1 op 4 rechtszaken in 2025 trof sites mét overlay$1M boete FTC aan grootste aanbieder wegens misleiding1.000+ toegankelijkheids­professionals ondertekenden open verklaring ertegen

Een accessibility overlay repareert niets. Het plakt een laagje JavaScript over een website die in de basis niet toegankelijk is. Het probleem zit in de broncode, en die blijft onaangepast. Dat weten de gebruikers die het aangaat, de rechtbanken die erover oordelen en de toezichthouders die ertegen optreden. Toch worden overlays nog steeds actief verkocht als afdoende oplossing. Dit artikel legt uit waarom dat niet klopt, aan de hand van feiten en bronnen.

Accessibility overlays: waarom ze niet werken

Wat is een accessibility overlay precies?

Een accessibility overlay, ook wel widget, plugin of toolbar genoemd, is een stukje externe JavaScript dat op je website wordt geladen. Het toont doorgaans een zwevend icoontje, vaak een rolstoelsymbool, waarmee bezoekers instellingen kunnen aanpassen: lettergrootte vergroten, kleuren aanpassen, animaties uitschakelen.

De belofte die aanbieders maken is groter dan de instellingen alleen. Zij claimen dat hun product je website automatisch WCAG-conform maakt, je beschermt tegen rechtszaken en je voldoet aan de EAA. Bekende namen zijn accessiBe, UserWay, EqualWeb en AudioEye. De prijzen lopen uiteen van een paar honderd tot enkele duizenden euro per jaar.

Het klinkt aantrekkelijk. De werkelijkheid is anders.

Officiële verklaring

Het European Disability Forum (EDF) en de International Association of Accessibility Professionals (IAAP) publiceerden in mei 2023 een gezamenlijke verklaring: "Overlays maken een website niet toegankelijk en voldoen niet aan Europese toegankelijkheidswetgeving." De Europese Commissie bevestigde dit standpunt bij de inwerkingtreding van de EAA.

Wat overlays technisch niet kunnen

De kern van het probleem is technisch. Overlays injecteren JavaScript in de browser nadat de pagina is geladen. Ze werken daarmee aan de buitenkant van een website, niet aan de binnenkant. De broncode, de HTML-structuur, de semantiek, de formulierlabels en de navigatielogica blijven onaangepast. En dat is precies waar de problemen zitten.

Automatische tools, hoe slim ook, detecteren maximaal 30 tot 40% van alle WCAG-fouten. De overige 60 tot 70% vereist menselijk oordeel en kan niet worden gerepareerd door een script. Dit zijn de problemen die overlays fundamenteel niet kunnen oplossen:

✗Ontbrekende formulierlabels in de broncodeeen overlay kan een label weergeven maar niet de semantische koppeling herstellen die schermleessoftware nodig heeft
✗Verkeerde of ontbrekende kopenstructuurHTML-hiërarchie (H1, H2, H3) kan niet vanuit JavaScript worden hersteld op een manier die assistieve technologie correct interpreteert
✗Toetsenbordnavigatie en focusvolgordehet logische pad dat een toetsenbordgebruiker door een pagina volgt zit in de code, niet in de weergave
✗PDF-documenten, video's en downloadbare bestandenoverlays werken alleen op webpagina's; bijlagen, transcripties en PDF-toegankelijkheid vallen volledig buiten de reikwijdte
✗Alt-teksten die menselijk oordeel vereiseneen script kan een afbeelding niet begrijpen. Automatisch gegenereerde alt-teksten zijn vaak fout of onbegrijpelijk
✗Inhoud achter een login of in complexe interactiesoverlays testen geen dynamisch geladen content, formuliermeldingen of meertraps-processen zoals een bestelling afronden

Overlays maken het soms actief erger

Hier wordt het ongemakkelijk. Niet alleen lossen overlays de problemen niet op, ze introduceren in veel gevallen nieuwe barrières voor de mensen die ze zouden moeten helpen.

Mensen met een beperking gebruiken al assistieve technologie die op hun behoeften is afgesteld: JAWS, NVDA, VoiceOver, brailletoetsenborden. Een overlay laadt externe JavaScript die de DOM-structuur van een pagina aanpast. Die aanpassingen conflicteren direct met hoe schermleessoftware een pagina parseert. Het gevolg: de pagina die daarvóór nog bruikbaar was via de schermlezer, is dat na installatie van de overlay niet meer.

Veel blinde gebruikers hebben specifieke browserextensies geïnstalleerd om accessibility overlays te blokkeren, juist omdat ze hun eigen hulpmiddelen zo ernstig verstoren.

Brickfield Education Labs, Why Accessibility Overlays Fail (2026)

Dat is geen hypothetisch scenario. De Overlay Fact Sheet op overlayfactsheet.com bevat 21 directe citaten van mensen met een beperking over hun ervaringen met overlays. De toon is consistent: overlays maken navigatie moeilijker, ze interfereren met mijn schermlezer, ze zijn een obstakel, geen hulp.

De juridische werkelijkheid

De belofte dat een overlay je beschermt tegen rechtszaken is misschien wel het gevaarlijkste aspect van de marketing. De data laat het tegenovergestelde zien.

22,6% van alle ADA-webtoegankelijk­heids­rechtszaken in 2025 trof websites met actieve overlay1.000+ rechtszaken in 2024 richtten zich specifiek op websites met accessibility widgets$1M boete aan accessiBe door de FTC wegens misleidende claims over WCAG-compliance

De rechtbanken zijn helder in hun oordeel: het installeren van een overlay wordt niet gezien als een serieuze inspanning om toegankelijkheid te realiseren. In een aantal zaken hebben eisers de overlay juist als bewijs van nalatigheid ingebracht. Redenering: de organisatie wist van het toegankelijkheidsprobleem en koos bewust voor een goedkope, niet-functionerende oplossing. Dat versterkt, niet verzwakt, de juridische positie van de eiser.

FTC-uitspraak april 2025

De Federal Trade Commission legde in april 2025 een boete van 1 miljoen dollar op aan accessiBe, een van de grootste overlay-aanbieders. De FTC stelde vast dat de claims over WCAG-compliance en rechtsbescherming "niet worden ondersteund door betrouwbaar bewijs" en als misleidend werden aangemerkt. Ook werden de aanbieder nep-klantrecensies ten laste gelegd.

Een tijdlijn van waarschuwingen die genegeerd werden

  • 2021: Lancering Overlay Fact Sheet

    Eerste open verklaring van toegankelijkheidsprofessionals
    Karl Groves en anderen lanceerden overlayfactsheet.com. Binnen maanden ondertekenden honderden experts de verklaring. Nu meer dan 1.000 ondertekenaars, waaronder medewerkers van Google, Apple, Microsoft, BBC en MIT.

  • 2022: Beveiligingslek

    DOM XSS-kwetsbaarheid in EqualWeb ontdekt
    Imperva ontdekte een ernstige beveiligingsfout in de EqualWeb-widget. Klanten als Fiverr, Bosch en Avis waren getroffen. Overlays laden externe scripts op elke paginalading en vergroten daarmee het aanvalsoppervlak van een website.

  • 2023: Mei 2023

    EDF en IAAP publiceren gezamenlijke verklaring
    Het European Disability Forum en de International Association of Accessibility Professionals concluderen officieel: overlays voldoen niet aan Europese toegankelijkheidswetgeving en mogen niet worden gezien als alternatief voor echte toegankelijkheidsinspanningen.

  • 2025: April 2025

    FTC beboet accessiBe $1 miljoen
    De Federal Trade Commission legt een boete op voor misleidende reclameclaims. Tegelijkertijd treft 22,6% van alle ADA-webtoegankelijkheidsrechtszaken dat jaar websites met actieve overlay-installaties.

  • 2025: Juni 2025

    EAA van kracht in heel Europa
    De European Accessibility Act treedt in werking voor private bedrijven. Overlays zijn expliciet uitgesloten als geldige methode om aan de EAA te voldoen. Toegankelijkheid moet "by design" worden gerealiseerd, niet via een laagje JavaScript achteraf.

  • Nu: 2026

    Overlays worden actief als bewijs van nalatigheid ingezet
    In toenemende mate gebruiken eisers in rechtszaken de aanwezigheid van een overlay als bewijs dat een organisatie bewust heeft gekozen voor een niet-werkende oplossing. De ACM houdt in Nederland toezicht op naleving van de EAA.

Voorbeeld overlay widget
Overlay widget

De EAA: overlays zijn geen geldige oplossing in Europa

Voor Nederlandse organisaties is de situatie helder. De EAA vereist dat digitale toegankelijkheid "by design" wordt gerealiseerd, dat wil zeggen: ingebakken in het ontwerp en de ontwikkeling van een product of dienst. Een overlay die achteraf over een ontoegankelijke website wordt geplakt, voldoet daar fundamenteel niet aan.

Dat geldt voor alle bedrijven met meer dan tien medewerkers of een omzet boven twee miljoen euro die digitale producten of diensten aan consumenten leveren. De ACM houdt toezicht en kan handhaven met boetes en lasten onder dwangsom.

Let op: ook met overlay ben je aansprakelijk

Het installeren van een overlay ontslaat je niet van je juridische verplichting onder de EAA of de Wet digitale overheid. De enige manier om aan de wet te voldoen is door de feitelijke toegankelijkheidsproblemen in je website of app op te lossen. Een overlay maakt dat juist moeilijker te bewijzen, niet makkelijker.

Wat wél werkt

Het goede nieuws: de oplossing is helder. Ze is niet gratis en niet in één dag geregeld. Maar ze werkt wel, en ze is de enige die juridisch houdbaar is.

  • Begin met een handmatig WCAG-onderzoek: uitgevoerd door een specialist, niet door een tool. Dat geeft je een eerlijk beeld van waar je staat en wat de grootste knelpunten zijn voor gebruikers.

  • Repareer de broncode: semantische HTML, correcte formulierlabels, logische kopenstructuur, toetsenbordnavigatie. Dit zijn de dingen die overlays niet kunnen, en die wél het verschil maken voor echte gebruikers.

  • Train je team: developers, designers en contentmakers leren de WCAG-principes te integreren in hun dagelijkse werk. Niet als eenmalig project, maar als vanzelfsprekend onderdeel van het proces.

  • Publiceer een actuele toegankelijkheidsverklaring: onderbouwd met een geldig WCAG-onderzoek. Die verklaring is de wettelijke basis waarmee je aantoont dat je serieus werk maakt van toegankelijkheid.

  • Borgen in een doorlopend proces: websites veranderen continu. Toegankelijkheid borgen betekent niet één keer herstellen, maar structureel meenemen in elke release, update en nieuw component.

Wel nuttig: gebruikersvoorkeuren

Er is een legitieme plek voor instellingen waarmee gebruikers hun voorkeuren kunnen aanpassen, zoals lettergrootte, kleurmodus of verminderde beweging. Die zijn waardevol als aanvulling op een al toegankelijke website. Maar ze zijn nooit een vervanging voor een toegankelijke broncode. En ze zijn geen product dat je aan een ontoegankelijke website kunt toevoegen om compliant te zijn.

Veelgestelde vragen

  • Ik heb al een overlay geïnstalleerd. Wat moet ik doen?

    Laat een WCAG-onderzoek uitvoeren om de werkelijke staat van je website te bepalen. Ga daarna aan de slag met de daadwerkelijke verbeteringen in de broncode. De overlay kan in de tussentijd blijven staan voor de gebruikersvoorkeuren die wél nuttig zijn, maar houd er rekening mee dat die je niet beschermt juridisch en geen geldige onderbouwing is voor je toegankelijkheidsverklaring.

  • Maar mijn website is toch al redelijk toegankelijk. Heeft een overlay dan wel nut?

    Als je website al toegankelijk is, heb je een overlay niet nodig. Als bewijs voor de EAA of de Wet digitale overheid heb je een geldig WCAG-onderzoek nodig, geen overlay-abonnement. Een gebruikersinstellingen-paneel kan een nuttige aanvulling zijn, maar is iets anders dan een overlay die claimt je website compliant te maken.

  • Overlays met AI zijn toch slimmer geworden?

    AI-gestuurde overlays detecteren meer fouten dan oudere tools, maar het fundamentele probleem blijft hetzelfde: ze werken aan de buitenkant van de broncode. De structurele HTML-problemen, ontbrekende semantiek en navigatieproblemen die het meeste impact hebben op gebruikers, kunnen niet vanuit JavaScript worden opgelost. Onderzoek uit 2025 (NWS Digital) bevestigt dat ook AI-overlays slechts 20-40% van WCAG-problemen adresseren.

  • Zijn overlays in Nederland verboden?

    Overlays zijn niet expliciet verboden, maar ze zijn geen geldige methode om te voldoen aan de EAA of de Wet digitale overheid. De ACM houdt toezicht op naleving. Een overlay die wordt gepresenteerd als afdoende bewijs van toegankelijkheid, terwijl de website feitelijk ontoegankelijk is, kan worden gezien als misleiding van de toezichthouder.

Gebruikte bronnen

Dit artikel is gebaseerd op officiële verklaringen van toezichthouders en beroepsorganisaties, gepubliceerd wetenschappelijk onderzoek en gedocumenteerde rechtszaakdata. Hieronder een overzicht van alle geciteerde bronnen.

Gerelateerde artikelen