Digitale toegankelijkheid overheid: de stand van zaken in 2026

"Het lijkt wel of de overheid de strijd aan het opgeven is." Die uitspraak komt niet van een criticus aan de zijlijn, maar van onderzoeker Jules Ernst, die de digitale toegankelijkheid van de Nederlandse overheid al jaren op de voet volgt. Zijn observatie wordt onderstreept door de Digimonitor 2026: van de 8.382 toegankelijkheidsverklaringen die overheidsinstanties hebben gepubliceerd, blijkt bij nadere controle slechts 5 procent daadwerkelijk volledig toegankelijk.

Voor mensen met een beperking die gebruikmaken van DigiD, belastingaangifte of gemeentelijke dienstverlening is dat geen abstract cijfer, maar een drempel die ze dagelijks tegenkomen. Voor overheidsorganisaties zelf is het een compliance-risico: de verplichting om digitaal toegankelijk te zijn bestaat al sinds 2018.

In dit artikel duiden we de belangrijkste bevindingen uit de Digimonitor 2026 en het onderzoek van Jules Ernst, leggen we uit waarom de vooruitgang stokt, en delen we vanuit Cardan wat er wél nodig is om dit patroon te doorbreken.

Digimonitor 2026: de kerncijfers

De Digimonitor is een onafhankelijk onderzoek naar de digitale toegankelijkheid van de Nederlandse overheid, uitgevoerd door 200 OK in samenwerking met inTOWN Management en Level Level Accessibility. Het onderzoek combineert een analyse van 8.382 toegankelijkheidsverklaringen (peildatum 1 augustus 2026) met geautomatiseerde WCAG 2.1 AA-tests op 687 overheidswebsites, goed voor ruim 5.500 onderzochte pagina's.

Het officiële Dashboard Digitoegankelijk meldt dat 10 procent van de overheidswebsites voldoet aan de toegankelijkheidseisen. De Digimonitor komt uit op 5 procent zodra ook wordt gekeken of de onderliggende verklaring inhoudelijk klopt en actueel is. Dat verschil is precies waar het pijn doet: een ingevulde verklaring is nog geen bewijs van toegankelijkheid.

Bron: Digimonitor 2026, gebaseerd op geautomatiseerde tests met Deque Axe Monitor v8.8 en handmatige verificatie van openbare verklaringen op toegankelijkheidsverklaring.nl.

Waarom voldoet slechts 5 procent aan de wettelijke eisen?

Een toegankelijkheidsverklaring invullen is niet hetzelfde als daadwerkelijk voldoen aan WCAG 2.1 AA. De Digimonitor laat zien dat 89 procent van de verklaringen met A-status onvoldoende onderbouwd of niet actueel is, terwijl er geen centrale toezichthouder structureel controleert of de onderliggende website ook echt in orde is.

In de praktijk zien we drie terugkerende oorzaken: budget voor toegankelijkheid wordt vaak pas vrijgemaakt na een incident of externe druk, teams voeren één keer een WCAG-audit uit en beschouwen het onderwerp daarna als afgerond, en de politieke aandacht voor handhaving is beperkt zolang er geen consequenties aan verbonden zijn.

Vooruitgang stokt: wat zegt Jules Ernst?

Onderzoeker Jules Ernst, geïnterviewd door Binnenlands Bestuur, signaleert een zorgwekkend patroon: bij 33 procent van de overheidsorganisaties is sinds 2020 geen enkele verbetering zichtbaar, en bij 23 procent is de situatie zelfs verslechterd. "Het lijkt wel of de overheid de strijd aan het opgeven is," aldus Ernst. Hij wijst erop dat websites vaak niet opnieuw worden getoetst nadat de eerste verklaring is ingediend, waardoor nieuwe problemen onopgemerkt blijven.

Een centrale toezichthouder was beloofd voor eind 2024. Die is er tot op heden niet gekomen, en dat gebrek aan handhaving is volgens Ernst een belangrijke verklaring voor de stagnatie.

Overheidsplatforms onder de loep

Wat betekent dit voor toezicht en wetgeving?

De verplichting tot digitale toegankelijkheid voor de overheid volgt uit de Europese Web Accessibility Directive (WAD), in Nederland geïmplementeerd via het Tijdelijk besluit digitale toegankelijkheid overheid dat sinds 2018 van kracht is. Toch ontbreekt een centrale, onafhankelijke toezichthouder die actief handhaaft. De Digimonitor 2026 doet daarom een aantal concrete aanbevelingen: het aanstellen van een toezichthouder, jaarlijks breed onderzoek, actieve uitbreiding van de controle op het register van verklaringen, en een campagne om ontbrekende verklaringen alsnog boven tafel te krijgen.

Voor de private sector geldt inmiddels de European Accessibility Act (EAA), met eigen handhaving via de ACM. Het is opvallend dat de publieke sector, die al sinds 2018 wettelijk verplicht is, achterblijft bij het ambitieniveau dat van bedrijven wordt verwacht.

Cardan-praktijkinzicht: verder kijken dan de verklaring

In onze dagelijkse praktijk zien we vaak hetzelfde patroon dat de Digimonitor blootlegt: een organisatie vult één keer een toegankelijkheidsverklaring in, behaalt daarmee op papier de A-status, en gaat ervan uit dat het onderwerp is afgerond. Dat botst met hoe wij bij Cardan naar toegankelijkheid kijken.

Onze nieuwsgierigheid zit in de vraag áchter het cijfer: niet alleen wát een gebruiker tegenkomt, maar waaróm een fout is ontstaan en waarom die bij de volgende release terugkomt. Onze gedrevenheid betekent dat we niet stoppen bij "voldoende", ook niet als er, zoals bij veel van de onderzochte platformen, geen toezichthouder meekijkt. En onze zorgvuldigheid is precies waar de Digimonitor de overheid op aanspreekt: één gemiste fout, of één verouderde verklaring, kan iemand buitensluiten. Daarom onderbouwen en controleren we de audits die we uitvoeren, in plaats van te vertrouwen op een eenmalige toets.

Toegankelijkheid oplossen is geen taak voor één team of één verklaring. Het vraagt om samenwerking tussen beleid, techniek en de mensen die de dienstverlening dagelijks gebruiken. Dat is ook waarom we bij Cardan geloven in onze belofte: samen bouwen we een toegankelijke wereld.

Conclusie

De Digimonitor 2026 laat zien dat:

1. Slechts 5 procent van de overheidswebsites daadwerkelijk volledig toegankelijk is, ondanks dat het dashboard 10 procent meldt

2. Bij 33 procent van de organisaties is sinds 2020 geen vooruitgang geboekt, en bij 23 procent is de situatie verslechterd

3. Toezicht en handhaving ontbreken grotendeels, waardoor een eenmalige verklaring zelden leidt tot structurele verbetering

Wacht niet tot een toezichthouder daadwerkelijk langskomt. Vraag een vrijblijvende toegankelijkheids-quickscan aan bij Cardan en ontdek binnen twee weken waar jouw organisatie staat, en wat er nodig is om verder te komen dan de verklaring alleen.