Digitale toegankelijkheid in de zorg: welke wet geldt voor jouw instelling?
Ziekenhuizen, GGZ-instellingen en andere zorgorganisaties vallen doorgaans onder het Besluit digitale toegankelijkheid overheid (BDTo), niet onder de EAA. Dat betekent: WCAG 2.2 AA verplicht, toegankelijkheidsverklaring publiceren, en aantoonbare verbetering over tijd. Patiëntenportalen en zorg-apps vallen hier ook onder en ook de onderdelen achter de login. En private zorgaanbieders die consumentendiensten leveren? Die vallen wél onder de EAA. De grens is vager dan de meeste zorginstellingen beseffen.
De verrassende uitzondering die de zorg treft
Veel zorginstellingen maken een aanname die niet klopt: "Wij leveren geen producten aan consumenten, dus de EAA geldt niet voor ons." Dat is voor de meeste ziekenhuizen en publiek gefinancierde instellingen juist. Maar het is niet het einde van het verhaal.
Publiek gefinancierde zorginstellingen zoals ziekenhuizen, GGZ-instellingen en thuiszorgorganisaties, vallen namelijk al onder een andere wet: het Besluit digitale toegankelijkheid overheid (BDTo) (onderdeel van de Wet Digitale Overheid, WDO), de Nederlandse implementatie van de Europese Web Accessibility Directive (WAD). Die wet geldt al voor websites van overheidsinstanties en organisaties die publiekrechtelijke taken uitvoeren. En voor de zorg: vrijwel elke instelling die via de Zorgverzekeringswet (Zvw) of de Wet langdurige zorg (Wlz) wordt gefinancierd, valt hieronder.
Dat klinkt als goed nieuws: geen EAA, dus minder druk. Maar het BDTo is in sommige opzichten strenger dan de EAA. Het vereist een jaarlijks bijgewerkte toegankelijkheidsverklaring en aantoonbare verbetering over tijd. Wie stilstaat, zakt automatisch naar een lagere status.
Deadline: 1 oktober 2026
Overheidsorganisaties én publiek gefinancierde zorginstellingen moeten hun toegankelijkheidsverklaring vóór 1 oktober 2026 bijwerken naar het nieuwe verplichte model. Nieuw is dat expliciet moet worden vermeld welke uitzonderingen gelden en welke toegankelijke alternatieven beschikbaar zijn. Wie dit mist, voldoet niet meer aan de wet.
Welke wet geldt voor welk type zorgorganisatie?
De zorgsector is divers. Een academisch ziekenhuis, een privékliniek, een GGZ-instelling en een app voor telemonitoring zijn allemaal "zorg" — maar vallen niet allemaal onder dezelfde wet. Dit overzicht geeft duidelijkheid.
Type organisatie | Wetgeving | Wat is verplicht? |
|---|---|---|
Algemeen ziekenhuis, UMC | BDTo / WAD | WCAG 2.2 AA, toegankelijkheidsverklaring, jaarlijkse update |
GGZ-instelling | BDTo / WAD | WCAG 2.2 AA, toegankelijkheidsverklaring, jaarlijkse update |
Thuiszorg, verpleeghuizen | BDTo / WAD | WCAG 2.2AA, toegankelijkheidsverklaring, jaarlijkse update |
Privékliniek, cosmetische kliniek | EAA | WCAG 2.2 AA, toegankelijkheidsverklaring, geldt bij 10+ medewerkers of €2M+ omzet |
Zorg-app, telemonitoring, e-health dienst | BDTo / WAD EAA | Afhankelijk van rechtsvorm en financiering — beide wetten kunnen gelden |
Patiëntenportaal | BDTo / WAD | Valt onder de reikwijdte van de wet — inclusief de onderdelen achter de login |
Nuance: de EAA en zorg
De EAA geldt formeel niet voor de zorgsector als zodanig. Maar als een zorgorganisatie óók een commerciële dienst levert aan consumenten, denk aan een webshop voor medische hulpmiddelen, een betaalde e-health app of een particuliere behandeling, dan valt die dienst wél onder de EAA. De scheiding is niet altijd zwart-wit.
Wat wij zagen bij alle 73 Nederlandse ziekenhuiswebsites
In 2024 lanceerden Cardan en Proud Nerds het project Access Denied: een onderzoek naar de digitale toegankelijkheid van de Nederlandse zorg, te beginnen bij alle 73 ziekenhuiswebsites. We voerden quickscans uit op basis van de WCAG-EM methode. De conclusie was helder: slechts een klein aantal ziekenhuizen voldeed aan de WCAG 2.1 A en AA-criteria.
73 Nederlandse ziekenhuiswebsites onderzocht door Cardan & Proud Nerds
1,5 miljoen mensen in Nederland zijn doof of slechthorend. Dit is een grote groep die afhankelijk is van toegankelijke zorgwebsites
4,5 miljoen Nederlanders hebben een beperking of chronische ziekte die de digitale toegang tot zorg beïnvloedt
Dit zijn de meest voorkomende problemen die we tegenkwamen, niet als abstracte WCAG-criteria, maar vertaald naar wat ze betekenen voor een patiënt die een afspraak probeert te maken, informatie zoekt over een behandeling, of contact wil opnemen met de polikliniek.
1. Video's zonder toegankelijke ondertiteling - WCAG 1.2.2 / 1.2.3
Wat wij zagen | Wat dit betekent voor de patiënt |
✗ Automatisch gegenereerde ondertiteling met fouten "overgeit" in plaats van "overheid" | →Simone (Syndroom van Usher, doof en slechtziend) kan de uitlegvideo over haar operatie niet begrijpen |
✗ Geen ondertiteling voor omgevingsgeluiden of aanduiding wie er spreekt | →Voor 1,5 miljoen doven en slechthorenden is video de meest ontoegankelijke content op zorgwebsites |
✗ Geen audiodescriptie bij informatieve video's over behandelingen |
2. Alleen telefonisch contact mogelijk- WCAG 1.3.1 / 3.3.2
Wat wij zagen | Wat dit betekent voor de patiënt |
✗ Contactpagina's met uitsluitend telefoonnummers, geen e-mail of contactformulier | →Iemand die doof is, kan zelfstandig geen contact opnemen met het ziekenhuis |
✗ Afspraken uitsluitend via telefoon te maken, geen online systeem | →Bij een spoedvraag is er geen alternatief: de patiënt is afhankelijk van een tolk of mantelzorger |
3. Ontoegankelijke formulieren en navigatie - WCAG 1.3.1 / 2.1.1 / 3.3.1
Wat wij zagen | Wat dit betekent voor de patiënt |
✗ Formuliervelden zonder zichtbaar label; bij lege invoer verdwijnt de aanduiding | →Iemand met een motorische beperking of tremor die geen muis kan gebruiken, kan de website niet navigeren |
✗ Navigatiemenu's niet bedienbaar met toetsenbord | →Een blinde patiënt met een schermlezer kan het contactformulier niet invullen |
✗ Foutmeldingen alleen via kleur aangegeven, geen beschrijvende tekst |
4. Ontbrekende of generieke alt-teksten bij medische afbeeldingen - WCAG 1.1.1
Wat wij zagen | Wat dit betekent voor de patiënt |
✗Afbeeldingen met alt-tekst "foto" of "afbeelding" ; geen inhoudelijke beschrijving | →Een blinde patiënt die de plattegrond van het ziekenhuis nodig heeft om de weg te vinden, heeft er niets aan |
✗Informatieve afbeeldingen (plattegronden, schema's, infographics) zonder tekstalternatief | →Medische informatie in infographics is volledig ontoegankelijk voor schermlezergebruikers |
"De ironie is groot: een ziekenhuis is er voor mensen die hulp nodig hebben. Maar juist de groep die het meest afhankelijk is van goede informatievoorziening, stuit op de meeste drempels."
De bijzondere positie van patiëntenportalen
Een trend die in 2026 sterk doorzet is de uitrol van patiëntenportalen: digitale omgevingen waar patiënten hun eigen zorggegevens kunnen inzien, afspraken kunnen plannen, uitslagen kunnen bekijken en berichten kunnen sturen naar hun behandelaar. Bijna elk ziekenhuis heeft er een, of is er één aan het implementeren.
Het probleem: patiëntenportalen worden bijna nooit getest op toegankelijkheid. De logica is begrijpelijk, ze zitten achter een inlogscherm, dus ze zijn minder zichtbaar. Maar de wetgeving maakt geen onderscheid. Alles achter de login valt ook onder de WCAG-verplichting.
En juist achter de login zitten de meest kritieke functies. Een patiënt die zijn diagnose niet zelfstandig kan lezen omdat de tekst te klein is en het contrast te laag. Een patiënt met een motorische beperking die geen afspraak kan verzetten omdat de datumkiezer niet toetsenbord-bedienbaar is. Dat zijn geen technische futiliteiten — dat zijn barrières in de zorgverlening zelf.
Blinde vlek in de sector
In de meeste WCAG-onderzoeken bij zorginstellingen worden alleen de publieke pagina's getest. De toegankelijkheid van wat erachter zit, het portaal, de afsprakensystemen, de e-health modules, blijft buiten beeld. Dat is een serieuze tekortkoming, want juist daar vindt de meest kwetsbare interactie plaats.
Checklist: digitale toegankelijkheid voor zorginstellingen
Website en publieke informatie
Alle video's voorzien van correcte, door mensen gecontroleerde ondertiteling 1.2.2
Minimaal twee alternatieve contactmethoden naast telefoon (e-mail, chat of formulier) 1.3.1
Afbeeldingen, plattegronden en infographics voorzien van beschrijvende alt-tekst 1.1.1
Navigatie en formulieren volledig bedienbaar via toetsenbord 2.1.1
Voldoende kleurcontrast op alle tekst, knoppen en CTA's 1.4.3
Patiëntenportaal en digitale zorgdiensten
Inlogpagina toegankelijk voor schermlezer en toetsenbord — inclusief tweefactorauthenticatie 3.3.8
Afsprakensysteem volledig bedienbaar zonder muis 2.1.1
Medische uitslagen en correspondentie leesbaar door schermleessoftware 1.3.1
Formulieren (contactverzoek, medicatieverzoek) met correcte labels en foutmeldingen 3.3.1 / 3.3.3
Wettelijke verplichtingen
Toegankelijkheidsverklaring gepubliceerd en actueel (max. 3 jaar oud onderzoek als onderbouwing)
Verklaring vóór 1 oktober 2026 bijgewerkt naar het nieuwe verplichte model
Feedbackmechanisme aanwezig voor meldingen van toegankelijkheidsproblemen
Verbeterplan in de verklaring toont aantoonbare voortgang jaar-op-jaar
Hoe te beginnen: een stappenplan voor zorginstellingen
1 Breng je digitale landschap in kaart
Welke websites, apps en portalen vallen onder jouw verantwoordelijkheid? Veel zorginstellingen hebben meer digitale producten dan ze beseffen: de publieke website, het patiëntenportaal, intranet, afsprakensystemen en losse apps voor specifieke afdelingen.
2 Laat een WCAG-onderzoek uitvoeren
Een quickscan geeft snel inzicht in de grootste knelpunten. Een volledig onderzoek is verplicht als basis voor je toegankelijkheidsverklaring. Zorg dat het onderzoek ook de onderdelen achter de login meeneemt — dat is de blinde vlek in de sector.
3 Publiceer of actualiseer je toegankelijkheidsverklaring
Gebruik het HTML-rapport als onderbouwing voor je verklaring op toegankelijkheidsverklaring.nl. Deadline voor het nieuwe model: 1 oktober 2026. Zonder actuele verklaring voldoe je niet aan de wet.
4 Train je team
Webredacteuren, communicatiemedewerkers en developers hoeven geen WCAG-experts te worden. Maar ze moeten weten wat van hen wordt verwacht. Een bewustwording- of basistraining bespaart veel fouten in nieuw gepubliceerde content.
5 Borg het in je processen
Toegankelijkheid is geen eenmalig project. Elke nieuwe campagnepagina, elk nieuw portaal, elk nieuw document moet toegankelijk worden gepubliceerd. Dat betekent afspraken maken over wie waarvoor verantwoordelijk is.
Veelgestelde vragen
Ons ziekenhuis heeft al een toegankelijkheidsverklaring. Is die nog geldig?
Dat hangt af van de datum van het onderzoek dat eraan ten grondslag ligt. Onderzoeksresultaten zijn maximaal drie jaar geldig. Daarnaast moeten overheidsorganisaties hun verklaring vóór 1 oktober 2026 bijwerken naar het nieuwe verplichte model. Check ook of de verklaring jaarlijks is bijgewerkt met aantoonbare verbetering — dat is een wettelijke eis.
Ons patiëntenportaal wordt geleverd door een externe leverancier. Wie is verantwoordelijk?
Jij als instelling bent verantwoordelijk voor de toegankelijkheid van alles wat onder jouw naam en domein wordt aangeboden. De leverancier kan een technisch onderzoek laten uitvoeren voor het platform, maar de inhoud en de totale gebruikerservaring vallen onder jouw verantwoordelijkheid. Zorg dat toegankelijkheidseisen in je contracten met leveranciers zijn opgenomen.
Wij zijn een kleine zorgpraktijk. Geldt de wet ook voor ons?
Als je een private praktijk bent die niet via het BDTo valt (dus geen publiekrechtelijke organisatie) en je hebt minder dan 10 medewerkers én minder dan 2 miljoen euro omzet, val je buiten de EAA. Maar: een ontoegankelijke website sluit alsnog een kwart van je potentiële patiënten uit. De zakelijke argumenten voor toegankelijkheid gelden ook voor kleine praktijken.
Hoe verschilt een WCAG-onderzoek bij zorg van een standaard websiteonderzoek?
De WCAG-criteria zijn hetzelfde, maar de scope is breder. Een goed zorgonderzoek neemt ook de onderdelen achter de login mee: het patiëntenportaal, afsprakensystemen en e-health modules. Cardan heeft ervaring met beide — publieke zorgwebsites én de digitale systemen die patiënten dagelijks gebruiken.
Digitale toegankelijkheid in de zorg is geen technisch vraagstuk. Het is een kwestie van gelijke toegang tot zorg. Een patiënt die zijn diagnose niet zelfstandig kan lezen, geen afspraak kan maken of geen contact kan opnemen met zijn behandelaar omdat de website niet werkt met zijn hulpmiddelen — dat is een reëel probleem voor miljoenen Nederlanders.
Cardan deed dit onderzoek omdat we dit zelf zagen. De resultaten van het Access Denied-project zijn beschikbaar op access.denied.nu. Meer lezen? Zie ook onze blogs over de EAA en wat die voor jouw organisatie betekent en van audit naar toegankelijkheidsverklaring in 5 stappen.
