Als kleur verdwijnt, verdwijnt dan je boodschap?

Ik zie ik zie wat jij niet ziet, en het is... blauw!

Blue Monday, groen licht krijgen, door een roze bril kijken, red flags, een grijs gebied: zonder dat we erover nadenken, gebruiken we kleur de hele dag door om betekenis te geven aan wat we zien, voelen en communiceren. Kleur helpt ons keuzes te maken, emoties te duiden en informatie sneller te begrijpen.

Maar wat als kleur de enige manier is waarop die betekenis wordt overgebracht? Wat als iemand dat verschil in kleur niet (goed) kan zien?

In dit artikel neem ik je in een notendop mee in WCAG 1.4.1 Gebruik van kleur. Een richtlijn die je laat stilstaan bij iets wat voor velen zo vanzelfsprekend voelt, maar enorme impact heeft op hoe inclusief en duidelijk je communicatie écht is.

WCAG 1.4.1 – Gebruik van kleur

Het doel van dit succescriterium is dat informatie die wordt overgedragen niet alleen afhankelijk is van kleur. Dit betekent dus niet dat kleur niet gebruikt mag worden, maar het betekent dat kleur niet de enige manier mag zijn.

Waarom is dit belangrijk?

Niet iedereen ziet kleuren even goed of op dezelfde manier. Mensen die slechtziend zijn kunnen problemen hebben met het onderscheiden van kleuren en mensen die kleurenblind zijn kunnen bepaalde kleuren zelfs helemaal niet goed zien.

→ Wist je dat 1 op de 12 mannen kleurenblind is? Grote kans dus dat ze écht niet zien of je kleren vloeken ;)

Er zijn verschillende vormen van kleurenblindheid. Je hebt mensen die alle kleuren kunnen zien maar wel verzwakt, mensen die bepaalde kleuren niet kunnen zien (bijvoorbeeld het verschil tussen rood en groen zoals in het voorbeeld hieronder), en mensen die helemaal geen kleurzien.

En daarnaast zijn er ook situaties waarin mensen niet per se zelf kleurenblind zijn, maar bijvoorbeeld alleen een monochroom scherm tot hun beschikking hebben die geen kleuren kunnen tonen.

Omdat er zo veel verschillende vormen zijn waarin kleur slecht waarneembaar kan zijn, is het belangrijk om hier in het algemeen goed rekening mee te houden.

Wat moet je dan doen?

Het belangrijkste is dus om te zorgen dat er naast kleur ook nog een andere manier gebruikt wordt om de informatie over te dragen. Je kan hierbij denken aan arceringen, onderstrepingen, andere vormen of teksten, et cetera.

→ Voldoende contrast tussen de gebruikte kleuren (minimaal 3,0:1) kan ook een alternatief voor kleur zijn. De kleuren zijn dan door het contrast van elkaar te onderscheiden. Maar vaak is een andere aanvullende visuele indicator een betere keuze.

Voorbeelden van ontoegankelijk kleurgebruik

Om een beter beeld te geven van situaties waarin problemen zich voor kunnen doen, heb ik vanuit verschillende disciplines voorbeelden van ontoegankelijk kleurgebruik en hoe het beter kan.

Grafieken

In grafieken en diagrammen worden vaak kleuren gebruikt om verschillende categorieën aan te geven. Zeker bij veel data is de kans groot dat er onvoldoende contrasterende kleuren worden gebruikt die niet goed van elkaar te onderscheiden zijn. Gebruik bij grafieken en diagrammen bijvoorbeeld arceringen of markers van verschillende vormen.

E-mails

Een veelgebruikte gewoonte op de werkvloer is om je reactie op vragen in mails in de betreffende mail te verwerken met een andere kleur. De gedachte hierbij is dat je reactie op die manier duidelijk en bondig is en dat jouw toevoegingen direct duidelijk zijn. Maar voor iemand die de kleur niet of moeilijk kan waarnemen, is het juist niet duidelijk te zien wat nu de vragen zijn en wat de reacties. Maak je reacties bijvoorbeeld ook vetgedrukt.

Presentielijst

Dit is een voorbeeld waar mijn rood-groen kleurenblinde collega Joris als trainer vaak tegenaan loopt. Hij ontvangt wel eens presentielijsten waarbij de aanwezige of afwezige deelnemers met een kleur zijn aangegeven. Daar schiet hij dus vrij weinig mee op. Voeg bij presentielijsten ook een tekstuele vorm toe, of gebruik iconen zoals een kruis en vinkje (geef die waar nodig dan wel een tekstalternatief mee, anders ontstaan er weer andere toegankelijkheidsproblemen).

Offline/online status

Soms wordt er gebruik gemaakt van een groen of rood bolletje om een offline/online status aan te geven. Bijvoorbeeld of de klantenservice op dat moment bereikbaar is of niet. Net als in het vorige voorbeeld geldt dat het verschil in die kleuren niet voor iedereen waarneembaar is, waardoor gebruikers belangrijke informatie kunnen missen. Schrijf de status bijvoorbeeld ook in tekst uit naast het gekleurde bolletje.

Formulieren

Bij formulieren gaat er regelmatig wat fout met foutmeldingen. Bij een fout in een formulier wordt het invoerveld rood gekleurd zonder andere visuele indicator. De verandering in kleur kan makkelijk over het hoofd worden gezien door iemand die de kleuren niet goed kan waarnemen, wat verwarring kan veroorzaken over waarom het verzenden niet werkt. Voeg naast kleur ook andere visuele indicators toe, zoals een icoon en een goed beschrijvende foutmelding.

Links

Voor links is het met name van belang om op te letten bij links in lopende tekst. Soms zie je dat links alleen een andere kleur krijgen, en op die manier dus niet voor iedereen goed te onderscheiden zijn. Het is een goede gewoonte om alle links te onderstrepen. Dit past bij het verwachtingspatroon van gebruikers.

Focus

Problemen met het gebruik van kleur bij het aangeven van de toetsenbordfocus komen vaak voor bij knoppen die zodanig zijn gestyled dat bijvoorbeeld alleen de achtergrondknop van de kleur verandert wanneer de knop focus krijgt. In zo’n gevallen is het van belang om te zorgen dat de kleuren ten minste voldoende contrasterend zijn (minimaal 3,0:1 tussen de kleuren met en zonder focus) maar nog beter is om ook een andere visuele indicator zoals een dikke rand of outline te gebruiken.

... en nog veel meer

Dit waren enkele voorbeelden die laten zien hoe eenvoudig we terugvallen op kleur, terwijl dat niet voor iedereen goed waarneembaar is. Door kleur niet als enige manier te gebruiken om informatie over te brengen, maak je je communicatie toegankelijker en duidelijker voor iedereen. Vraag jezelf de volgende keer dat je iets communiceert dus af: is jouw boodschap nog duidelijk zodra kleur wegvalt?

Het antwoord op het raadsel

Ik zie ik zie wat jij niet ziet en het is ...

Met de kennis die je nu hebt opgedaan een leuke opdracht om over na te denken: hoe zou je dit spelletje op een toegankelijke manier kunnen spelen?